Zarejestruj    Zaloguj    Dział    Szukaj    FAQ

Strona główna forum » Eksploracja » Judaika » Synagogi » Synagogi - Śląskie




Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 12 ] 
Autor Wiadomość
 Post Napisane: 16 lip 2012, o 09:13 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Synagoga w Dąbrowie Górniczej została wybudowana w latach 1912-1916 przy dawnym skrzyżowaniu ulic Okrzei i Szopena.

Fundatorami dąbrowskiej synagogi byli: Mordka Lejba Miodownik, Berek Fuks, Alter Futerko, Kopl Krzanowski, Mordka Hilel Ferens, Icek Majer Luksburg, Herszek Rajchman i Mojżesz Mitelman.

W czasie wojny synagoga znajdowała się na terenie dąbrowskiego getta. Znanych jest kilka fotografii wnętrza bóżnicy, wykonanych najprawdopodobniej przez niemieckich żołnierzy. Okupacja była czasem degradacji budynku.

Wg relacji p. Mońka Rozena (nieoceniony świadek okupowanej Dąbrowy), po likwidacji getta w 1943, Niemcy w budynku synagogi urządzili stajnię. Po wojnie zniszczony budynek chcieli przejąć protestanci - jednak nieskutecznie. Kolejną funkcją budynku była wytwórnia win tzw. 'patykiem pisanych'. Kuzyn osoby, z którą nawiązałem kontakt pracował jako mechanik w warsztacie samochodowym, który urządzono w budynku synagogi, po wytwórni win. Po przejęciu pomieszczeń w środku były jeszcze wielkie, drewniane kadzie fermentacyjne. Do końca istnienia warsztatu było tam czuć kwaśny zapach sfermentowanych jabłek.

Dzięki fotografii z sierpnia 1977 roku wiadomo, że budynek synagogi jeszcze wtedy istniał. Na dzień dzisiejszy nie jest znana data jego wyburzenia. W archiwum Muzeum Miejskiego "Sztygarka" znajduje się dokument z Muzeum im. Zawadzkiego, który datuje ten fakt na 1981 r. Obecnie w miejscu synagogi stoi wieżowiec przy ul. Szopena 32 z przylegającym trawnikiem.



- - - - - - - - - - - -
Kopia artykułu o poszukiwaniach lokalizacji dąbrowskiej synagogi: http://dawnadabrowa.pl/?s=synagoga_dabr ... ei_szopena

Może to dziwne, ale o tym, że w Dąbrowie Górniczej była synagoga dowiedziałem się dopiero kilka lat temu... Pojawiły się od razu pytania: czy budynek jeszcze istnieje? Jeśli tak, to gdzie? Jeśli nie, to jak wyglądał? Jaka była jego historia? Najpierw sprawdziłem zasoby internetu - wiedziałem już, że budynek przetrwał zawieruchy II wojny światowej i został wyburzony w latach '70. Po długich poszukiwaniach dotarłem do trzech niewyraźnych zdjęć ze stron portalu http://www.jewishgen.org:

Synagoga w Dąbrowie Górniczej
Obrazek


Synagoga w Dąbrowie Górniczej
Obrazek

Synagoga w Dąbrowie Górniczej
Obrazek



Dwie kolejne fotografie opublikował 20.11.2011 Piotr Sobierajski w serwisie naszemiasto.pl, w artykule o dąbrowskiej synagodze. Zdjęcia zostały odnalezione z Archiwum Państwowym przez pracowników Muzeum Miejskiego "Sztygarka". Ostatni budynek w głębi, z czarną tablicą, to właśnie dąbrowska bóżnica. Zdjęcie wykonano najprawdopodobniej w latach '60':


Obrazek


Obrazek

Dzięki powyższemu zdjęciu, na którym synagoga ma ozdobne zakończenie dachu skojarzyłem, że w zbiorach http://www.dawnadabrowa.pl znajduje się fotografia kamienicy, na którą pada cień o podobnym kształcie. Wszystko wskazywało na to, że kamienica ze sklepem stała naprzeciwko synagogi:


Obrazek

Różne źródła i starsi mieszkańcy miasta wskazywali kilka lokalizacji: ul. Szopena, ul. Sobieskiego (np. wikipedia), ul. Dąbrowskiego, ul. Szpitalna, ul. Łukasińskiego, ul. Okrzei. Nieliczne zdjęcia synagogi nie wskazywały jednoznacznie na żadną z nich. Jakość zdjęć nie pozwalała niestety odczytać tabliczek z nazwami ulic. Większość z nich nie jest datowana. Brakuje odniesień do zachowanych kamienic. Nie udało się również dotrzeć do właściciela (i adresu) sklepu handlującego 'żelazem' (mimo poszukiwań w dawnych książkach telefonicznych, przeglądach gospodarczych etc).

Obrazek

Ten fragment Dąbrowy Górniczej został bardzo mocno przebudowany w czasach komunizmu. Część ulic bardzo zmieniło swój kształt. Tak m.in. stało się z ul. Okrzei, która była kilkukrotnie dłuższa niż obecnie. Znacząca część kamienic, całych ciągów budynków, została całkowicie wyburzona i zastąpiona blokami z tzw. wielkiej płyty. Dzięki użytkownikom forum http://www.dabrowa-gornicza.org udało się zawęzić obszar poszukiwań do rejonu ulicy Chopina (wcześniej Szopena/Miejska).

Ostatecznym kluczem do rozwiązania zagadki synagogi były stare mapy. Wykonałem w sumie kilkadziesiąt różnych symulacji z mapami z lat 1929, 1938, 1940, 1952, 1990. Nakładałem stare mapy na współczesny układ ulic - poniżej kilka przykładów:

Obrazek

Mapy i mieszkańcy byli niezbędni dla zlokalizowania synagogi - symulacje z mapami wskazywały z dokładnością do kilkunastu metrów działkę i okolicę bloku nr 32 przy ulicy Chopina.

Na początku 2012 roku miałem możliwość spotkać się z pracownikami Muzeum Miejskiego "Sztygarka": Joanną Tokaj, Magdaleną Cyankiewicz. Podczas rozmowy i przeglądania kolejnych opracowań okazało się, że w jednym z nich jest niezidentyfikowana wcześniej fotografia synagogi. Źródłem jest praca Aleksandry Namysło pt. "Zanim nadeszła zagłada". Za zdjęciu widać część bóżnicy (po lewej stronie) z kamienicą z naprzeciwka (już bez szyldu). To było 100% potwierdzenie, że ta kamienica ze sklepem "żelaznym" rzeczywiście stała po drugiej stronie ulicy.

Obrazek

W lutym 2012 roku na jednej z aukcji allegro znalazłem album o Dąbrowie Górniczej, otwarty na zdjęciu synagogi! Jest to najstarsza fotografia tej świątyni. Kamienica z późniejszym sklepem 'żelaznym' nie była wtedy jeszcze otynkowana. Na dachu synagogi (po prawej stronie) były jeszcze charakterystyczne zdobienia:

Obrazek

W lipcu 2012 roku dotarłem do unikalnej fotografii z sierpnia 1977 roku. Na zdjęciu lotniczym widać wyraźnie budynek synagogi (czerwony znacznik) wraz z nie istniejącym dzisiaj układem ulic:

Obrazek

Na zdjęciu nie ma kamienicy ze sklepem "żelaznym". Jeden z mieszkańców Dąbrowy Górniczej przekazał, że została ona jeszcze wyburzona w czasie II wojny światowej. Dzięki tej lotniczej fotografii potwierdzenie znalazły symulacje wykonane na mapach. Relatywnie dokładna lokacja byłej synagogi we współczesnych warunkach wygląda następująco:

Obrazek


-----------------
Podziękowania dla:
- Jeffa Cymblera i Osnata Ramaty'ego
- Aleksandry Namysło
- dyr. Muzeum Miejskiego "Sztygarka" Arkadiusza Rybaka i AP w Katowicach
- Joanny Tokaj i Magdaleny Cyankiewicz
- Leszka Maszczyka i Rafała Piętki
- forum http://www.dabrowa-gornicza.org

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 17 lip 2012, o 02:33 
Offline
Przyjaciel
Avatar użytkownika

Dołączył(a): 18 wrz 2009, o 01:48
Posty: 4000
Lokalizacja: Będzin/Sosnowiec/Łeba
Pochwały: 1
Imię: Beata
Jestem pod wrażeniem.
Wielkie :brawa:

_________________
(...)po co kończysz to piwo? Masz karabin zamiast gitary!...JA, KIESZENIE PEŁNE CZEREŚNI!! Pidżama Porno.


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 17 lip 2012, o 09:18 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Dzięki śliczne klamerka. Przy dobrych wiatrach będę miał jeszcze kilka fotografii synagogi z zagranicy. Muszę póki co uzbroić się w cierpliwość ;-).

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 19 lip 2012, o 17:26 
Offline
Przyjaciel
Avatar użytkownika

Dołączył(a): 27 maja 2009, o 21:46
Posty: 4411
Lokalizacja: Rybnik
Pochwały: 1
Imię: Małgosia
Przesyłam Twój post Pani Madzi Cyankiewicz i Pani Joasi Tokaj :)

A dla Ciebie :brawa: Fajnie się czyta takie posty.

_________________
Rybniccy Żydzi
Szuflada Małgosi


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 26 lip 2012, o 23:59 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
_hipcia - dzięki. Pani Magdzie i Asi wysłałem ten artykuł od razu po opublikowaniu. Jestem z nimi w częstym kontakcie. Kilka zdjęć synagogi znalazłem właśnie w opracowaniach, które oglądałem z nimi w Muzeum (wcześniej nikt nie rozpoznał na nich dąbrowskiej bóżnicy).

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 22 kwi 2013, o 23:56 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Kilka unikalnych fotografii dąbrowskiej synagogi (II wś.) z opracowania "Żydzi na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Historiq. Kultura. Zagadnienia konserwatorskie." (z podziękowaniami dla p. Magdy Cyankiewicz z Muzeum Miejskiego Sztygarka):

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Czy ktoś byłby w stanie podjąć wyzwanie opisu symboliki malowideł i ew. rozpoznania tekstów?

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 12 sty 2015, o 01:07 
Offline

Dołączył(a): 3 sty 2015, o 23:55
Posty: 10
według mapy topograficznej z lat 58-61 budynek synagogi był kilkanaście metrów od wskazanej pozycji
http://mapy.orsip.pl/imap/?locale=pl&gui=new&sessionID=31367
Załącznik:
synagoga_dąbrowa_arch.jpg
synagoga_dąbrowa_arch.jpg [ 223.25 KiB | Przeglądane 1057 razy ]


http://mapy.orsip.pl/imap/?locale=pl&gui=new&sessionID=31378
Załącznik:
Załącznik synagoga_dąbrowa_arch.jpg nie jest już dostępny


Załączniki:
synagoga_dąbrowa_ort.jpg
synagoga_dąbrowa_ort.jpg [ 233.55 KiB | Przeglądane 1057 razy ]
Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 14 sty 2015, o 23:02 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Hej - możliwe :-).
Ja pracowałem na mapach o średniej rozdzielczości oraz przez nałożenie widoku z google maps i zdjęcia lotniczego z 1977 roku. Milimetr na pliku to metry w rzeczywistości :).

Na ile Twoje wskazanie może być dokładne?

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 15 sty 2015, o 21:39 
Offline
Avatar użytkownika

Dołączył(a): 22 mar 2010, o 13:59
Posty: 481
Lokalizacja: Dąbrowa Górnicza->Legionowo
Pochwały: 1
Imię: Marek
Archiwalna mapa z ORSIP jest zdaje się w skali 1:5000. To daje już dużą dokładność. Kalibracja też wydaję się być zrobiona dobrze. Porównałem obrysy istniejących budynków - błędy są praktycznie znikome.
Ps. Ten skwerek aż prosi się o jakąś tablicę informacyjną.

_________________
www.straznicyczasu.pl


Góra 
 Zobacz profil GG  
 
 Post Napisane: 17 sty 2015, o 01:37 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Super. Posłałem info o zaktualizowanej lokalizacji do Muzeum (kiedyś pytali mnie o to właśnie pod kątem jakiejś tabliczki informacyjnej).

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
 Post Napisane: 17 sty 2015, o 19:32 
Offline
Avatar użytkownika

Dołączył(a): 22 mar 2010, o 13:59
Posty: 481
Lokalizacja: Dąbrowa Górnicza->Legionowo
Pochwały: 1
Imię: Marek
To może teren kirkutu też doczeka się jakiegoś płotu ;)

_________________
www.straznicyczasu.pl


Góra 
 Zobacz profil GG  
 
 Post Napisane: 17 sty 2015, o 21:35 
Offline

Dołączył(a): 7 lut 2012, o 10:55
Posty: 120
Imię: Sylwek
Zachęcałem ponad rok temu Rabina do jakiejś zielonej formy typu żywopłot... Póki co to nadal jedno z 'lepszych' miejsc na wyjście za potrzebą okolicznych psów :(

_________________
pozdrawiam,
Sylwester Dominik
www.dawnadabrowa.pl | www.facebook.com/dawnadabrowa


Góra 
 Zobacz profil  
 
Dodaj do: Dodaj do Gadu-Gadu Dodaj do Grono.net Dodaj do Twitter Dodaj do Blip Dodaj do Flaker Dodaj do Pinger Wypowiedź dla Wykop Wypowiedź dla Facebook Wypowiedź dla Gwar Wypowiedź dla Delicious Wypowiedź dla Digg Wypowiedź dla Google Wypowiedź dla Reddit Wypowiedź dla YahooMyWeb Śledzik Dodaj do Kciuk.pl Dodaj do Spinacz.pl Dodaj do Yam.pl
Wyświetl posty nie starsze niż:  Sortuj wg  
 
Utwórz nowy wątek Odpowiedz w wątku  [ Posty: 12 ] 

Strona główna forum » Eksploracja » Judaika » Synagogi » Synagogi - Śląskie


Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 0 gości

 
 

 
Nie możesz rozpoczynać nowych wątków
Nie możesz odpowiadać w wątkach
Nie możesz edytować swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz dodawać załączników

Szukaj:
Skocz do:  
Przyjazne użytkownikom polskie wsparcie phpBB3 - phpBB3.PL

[ Time : 0.389s | 18 Queries | GZIP : Off ]